Қазақстанда көлік жүргізу кезінде телефон пайдаланғаны үшін айыппұл: заңнама, мөлшері және кеңестер

ҚР ӘҚБтК-нің 591-бабына сәйкес, жүргізуші қозғалыс кезінде қолда ұсталған телефонды пайдалануға құқылы емес. 2026 жылғы 12 наурыздан бастап тіркеу тәсілдері күшейтілді: камералар жүргізушінің қолындағы смартфонды автоматты түрде анықтай алады. Бірінші құқық бұзушылық үшін негізгі айыппұл – 5 АЕК (21 625 тг), қайталанса – 10 АЕК (43 250 тг). ІІМ атап өткендей, құқық бұзушылық кептелісте қозғалып келе жатқан кезде де тіркеледі – гаджетпен қол арқылы жасалған кез келген әрекет заң бұзушылық деп танылады. Тек hands-free форматына ғана рұқсат етіледі: дауыс зорайтқыш байланыс, құлаққап немесе бекітілген телефон (мысалы, навигатор ретінде). Жүргізушілерге смартфонды қолға ұстамауға және айыппұл келген жағдайда фотофиксацияны бірден тексеруге кеңес беріледі – егер суретте гаджет көрінбесе, қаулыға шағымдануға негіз бар.

Нормативтік база

• ҚР ӘҚБтК, 591-бап – көлік құралын басқару кезінде телефонды (немесе рацияны) пайдалануға тікелей тыйым салады; бұзғаны үшін айыппұл – 5 АЕК, бір жыл ішінде қайталанса – 10 АЕК. Ескерту: қозғалыс кезінде телефонды құлаққап немесе дауыс зорайтқыш байланыс арқылы пайдалануға рұқсат етіледі.
• ҚР ЖҚЕ (2.4.9-тармақ) – қозғалыс кезінде гаджетті қолға алуға да тыйым салады (ерекшелік – hands-free).
• ҚР «ӘҚБтК-ге өзгерістер енгізу туралы» Заңы (09.01.2026 ж. № 257-VIII) – құқық бұзушылықтарды автоматты анықтау мүмкіндігін кеңейтті, бірақ жаңа тыйымдар енгізбейді. Барлық талаптар бұрынғы күйінде қалды, тек тіркеу технологиясы өзгерді (автоматты камералар).
• ҚР ІІМ түсіндірмелері – ресми түсіндірмелерге сәйкес, телефонды қолда ұстап кез келген түрде пайдалану, тіпті бағдаршамда немесе кептелісте тоқтап тұрған кезде де, құқық бұзушылық болып саналады. Қайталаймыз: қозғалыссыз экранға қараудың өзі «басқару» ретінде бағаланады. ІІМ мәліметінше, телефонмен сөйлесу де, хат алмасу да осы КоАП бабына жатады. Актоты Боранова (ІІМ) атап өткендей: «ҚР ӘҚБтК-нің 591-бабында… телефонды пайдалану […] тыйым салынған».

2026 жылғы өзгерістер және бейнетіркеу тәжірибесі

2026 жылғы 12 наурыздан бастап ӘҚБтК-ге енгізілген түзетулер күшіне енді («Цифрлық кодекстің» бір бөлігі): автоматты бейнебақылау жүйесі көлік жүргізу кезінде телефон пайдалануды және тағылмаған қауіпсіздік белдігін тіркей бастады. Бұрын бұл құқық бұзушылықтарды полицейлер қолмен анықтайтын; енді камералар (ЖИ көмегімен) жүргізушінің қолындағы смартфонды тани алады. ІІМ атап өткендей, мұның өзі ЖҚЕ талаптарын өзгертпейді – тек бақылаудың техникалық құралдары толықтырылды. Заңгерлер мынадай кеңес береді: егер камера қателесті деп ойласаңыз (мысалы, нейрожүйе басқа затты телефон деп таныса), скриншоттарды немесе бейнетіркеуді сұратуға болады – фото немесе видеода гаджет көрінбесе, айыппұлға шағымдануға негіз бар.

Айыппұл мөлшері және өндіріп алу мысалдары

Бірінші құқық бұзушылық үшін («қолдағы телефон») 5 АЕК көлемінде айыппұл салынады. 2026 жылы бұл 21 625 тг (1 АЕК = 4325 тг болғанда). Егер құқық бұзушылық бір жыл ішінде қайталанса, айыппұл екі есе өседі – 10 АЕК (43 250 тг). Салыстыру үшін айтсақ, тағылмаған қауіпсіздік белдігі немесе мас күйінде көлік жүргізу үшін де алғашқы айыппұл 5 АЕК-тен басталады. ІІМ еске салады: егер айыппұл 7 күн ішінде төленсе, оның сомасы 50%-ға азаяды, яғни 2,5 АЕК қана төлеуге болады. Алайда бірден ойланбастан төлеуге болмайды: заңгерлер атап өткендей, «мұндай жағдайларда жеңілдікпен төлеуге асықпай, алдымен құқық бұзушылықтың фотосын сұратқан дұрыс» – егер кадрларда телефон көрінбесе, бұл шағымдануға негіз болады.

Ескерту: АЕК мөлшері жыл сайын белгіленеді. Мұнда 2026 жылға арналған сомалар көрсетілген. Қазақстан өңірлерінде айыппұл мөлшері бірдей (ҚР ӘҚБтК-нің бірыңғай нормалары қолданылады).

Жүргізушілерге практикалық кеңестер

• Айыппұлдан қалай сақтануға болады: смартфонды қолға ұстамаңыз. Қоңырау шалу үшін hands-free жүйесін (гарнитура, дауыс зорайтқыш байланыс) пайдаланыңыз. Смартфонды ұстағышқа немесе магнитке бекітуге болады (мысалы, навигатор ретінде) – мұндай жағдайда формалды түрде тыйым бұзылмайды. Ескеріңіз: тіпті бағдаршамда немесе кептелісте тоқтап тұрған кезде де инспекторлар жүргізуші әлі де көлікті басқарып отыр деп есептейді; мұндай сәтте телефонды қолға ұстау – құқық бұзушылық.
• Егер айыппұл жазылса: деректерін тексеріңіз. eGov/Qamqor арқылы ЖСН мен іс нөмірі бойынша қаулы деректерін білуге болады. Түбіртекті сақтаңыз. Ескеріңіз: айыппұлды бір апта ішінде 50% жеңілдікпен төлеуге болады.
• Айыппұлға қалай шағымдануға болады: шағымды қаулыны алған күннен бастап 10 күн ішінде беру керек. Өтінішті Qamqor.gov.kz порталы арқылы онлайн жолдауға болады («Әкімшілік құқық бұзушылықтарға шағымдану» бөлімі). Өтініште негізін көрсетіңіз: мысалы, камераның техникалық қатесі. Шағымға дәлелдерді (фото, видео, куәгерлердің айғақтарын) тіркеңіз. Қазіргі кезде ІІМ істің материалдарын шағым берер алдында өз бетінше қарауға мүмкіндік береді. Егер бейнетіркеуде телефон анық көрінбесе, бұл айыппұлды жоюға салмақты негіз болады. Есте сақтаңыз: шағымданбай тұрып айыппұлды төлеу құқық бұзушылықпен келісу болып саналады.
• Егер ақша болмаса не істеу керек: жедел төлем үшін кредит немесе займ нұсқасын қарастыруға болады. Мысалы, Қазақстандағы микрозаймдарды салыстырып, ең аз артық төлеммен нұсқаны таңдауға болады. Егер сізде бірнеше займ болса, микрокредитті қайта қаржыландыруды сұратуға болады – бұл ай сайынғы төлемді азайтуы мүмкін.

Дереккөздер мен сілтемелер

• ҚР «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» кодексі, 591-бап (ресми мәтін).
• ҚР Жол жүрісі қағидалары, 2.4.9-тармақ (телефонды қолда ұстап пайдалануға тыйым салу).
• 09.01.2026 ж. № 257-VIII ҚР Заңы («Цифрлық кодекс» аясында енгізілген, автоматты фиксация мүмкіндігін кеңейтеді).
• ҚР ІІМ түсіндірмелері (polisia.kz және БАҚ жарияланымдары): көлік жүргізу кезінде телефон пайдаланудың шарттары мен автоматты бейнетіркеу туралы.
• Жаңалық материалдары (Tengrinews, Nur.kz, Kursiv): 2026 жылғы телефон үшін жаңа айыппұлдар туралы.