Қазақстанда 1 айда соттан тыс банкроттық — 2026 жылғы шарттар

Қазақстанда жеке тұлғалардың соттан тыс банкроттығы рәсімі қолданылады. Ол азаматқа, егер адам өз міндеттемелері бойынша шынымен төлей алмаса және заң талаптарына сәйкес келсе, сотқа жүгінбей-ақ берешектің бір бөлігін ресми түрде есептен шығаруға мүмкіндік береді.

2026 жылғы 19 наурыздан бастап борышкерлердің жекелеген санаты үшін соттан тыс банкроттық мерзімі 1 айға дейін қысқартылды. Бірақ бұл несие немесе микрозаймы бар кез келген адам берешегін тез есептен шығара алады деген сөз емес. Рәсімнің нақты шарттары бар: берешек сомасы, мерзімі өткен уақыт, кредитор түрі, мүліктің болуы және басқа да факторлар ескеріледі.

Қарапайым тілмен түсіндірейік: 1 айда соттан тыс банкроттыққа кім өтініш бере алады, қандай берешектер сәйкес келеді, қайда жүгіну керек және банкрот деп танылғаннан кейін қандай салдар болуы мүмкін.

Соттан тыс банкроттық деген не

Соттан тыс банкроттық — сот процесінсіз берешекті есептен шығарудың жеңілдетілген рәсімі. Ол банктер, микроқаржы ұйымдары, коллекторлық агенттіктер және кредиттік шарттар бойынша талап ету құқығы өткен кейбір басқа ұйымдар алдындағы қаржылық міндеттемелерін орындай алмайтын Қазақстан Республикасының азаматтарына қолданылады.

Рәсімнің басты ерекшелігі — өтініш сотқа емес, eGov, e-Salyq Azamat немесе ХҚКО арқылы беріледі. Егер өтініш беруші шарттарға сай келсе, ол туралы мәліметтер арнайы порталда жарияланып, содан кейін банкроттық рәсімі басталады.

Өтініш берер алдында алдымен барлық несиелерді, микрозаймдарды және мерзімі өткен төлемдерді тексеру маңызды. Ол үшін кредиттік есепті немесе FinUslugi.kz сайтындағы нұсқаулықты пайдалануға болады: сіздің атыңызда несие немесе займ бар-жоғын қалай тексеруге болады.

Неліктен 1 айлық рәсім пайда болды

Әдеттегі соттан тыс банкроттық рәсімі 6 айға созылады. Алайда азаматтардың бір бөлігі үшін бұл мерзім 1 айға дейін қысқартылды. Мұндай мүмкіндік берешегі ұзақ уақыт бойы өтелмей келе жатқан борышкерлер үшін қарастырылған.

Логикасы қарапайым: егер адам 5 жылдан астам уақыт бойы міндеттемелері бойынша төлем жасамаса, ал берешек сомасы заңда белгіленген шектен аспаса, мемлекет рәсімді жарты жылға созбай-ақ өткізе алады. Мұндай жағдайда соттан тыс банкроттық жылдамырақ жүргізіледі.

Бірақ мынаны түсіну маңызды: қысқартылған мерзім тексеруді алып тастамайды. Өтініш бәрібір қаралады, деректер салыстырылады, ал шарттарға сәйкес келмесе, бас тарту келуі мүмкін.

1 айда соттан тыс банкроттыққа кім өтініш бере алады

1 ай мерзімге соттан тыс банкроттыққа өтінішті төмендегі негізгі шарттарға бір уақытта сәйкес келетін азамат бере алады:

1. Жалпы берешек 1 600 АЕК-тен аспайды.
2. 2026 жылға бұл шамамен 6,9 млн теңге.
3. Міндеттемелерді орындамау мерзімі 5 жылдан асады.
4. Берешектер соттан тыс банкроттыққа жол берілетін санаттарға жатады.
5. Өтінішті туысы, заңгері немесе азаматтың қатысуынсыз өкілі емес, борышкердің өзі береді.
6. Өтініште берешектің бір бөлігі ғана емес, барлық кредиторлар көрсетілуі керек.

Негізгі мәселе — мерзімі өткен уақыттың 5 жылдан көп болуы. Егер адам 1–2 жыл төлем жасамаса, бірақ берешегі 1 600 АЕК-тен аз болса, ол әдеттегі соттан тыс банкроттықты қарастыра алады, бірақ 1 айлық жеделдетілген рәсімге жатпайды.

Қандай берешектерді соттан тыс банкроттық арқылы есептен шығаруға болады

Соттан тыс банкроттық барлық берешек түрлеріне бірдей қолданылмайды. Ең алдымен, әңгіме мына ұйымдар алдындағы берешек туралы:

• банктер;
• микроқаржы ұйымдары;
• коллекторлық агенттіктер;
• банктік несие, займ немесе микрокредит шарттары бойынша талап ету құқығы өткен ұйымдар.

Мысалы, адамның бірнеше микрозаймы, ескі банктік несиесі және коллекторларға берілген берешегі болса, мұндай міндеттемелер шарттарды тексеру кезінде ескерілуі мүмкін.

Егер берешек МҚҰ-мен байланысты болса, қосымша мына материалды оқып шығу пайдалы: Қазақстанда микрозаймдарды заңды түрде қалай төлемеуге болады. Онда берешекті даулауға, қайта есептеуге немесе заңды түрде есептен шығаруға болатын жағдайлар қарастырылған.

Қандай берешектерді әрдайым есептен шығару мүмкін емес

Банкроттықты кез келген міндеттемені жоюдың әмбебап тәсілі ретінде қабылдауға болмайды. Барлық берешек соттан тыс рәсімге сәйкес келе бермейді. Мысалы, жеке тұлғалар алдындағы берешек, салықтық міндеттемелер, алимент, келтірілген зиянды өтеу немесе басқа да арнайы талаптар болса, сот рәсімі немесе өндіріп алудың бөлек тәртібі қажет болуы мүмкін.

Сондықтан өтініш берер алдында адамның нақты қандай берешектері бар екенін түсіну маңызды. Егер өтініште қандай да бір кредитор көрсетілмесе, бұл бас тартуға негіз болуы мүмкін.

1 айлық банкроттық әдеттегі соттан тыс банкроттықтан несімен ерекшеленеді

Әдеттегі соттан тыс банкроттық берешек 1 600 АЕК-тен аспаған, 12 ай бойы төлем болмаған, мүлік жоқ және басқа да шарттар сақталған жағдайда қолданылады.

1 айлық жеделдетілген рәсім міндеттемелерді орындамау мерзімі 5 жылдан асқан борышкерлерге қатысты. Яғни бұл жай ғана мерзімі өткен төлем емес, ұзақ уақыт бойы төлеуге қаржылық мүмкіндік болмаған жағдай.

Айырмашылығы мынадай:

Соттан тыс банкроттыққа өтінішті қалай беруге болады

Өтініш берер алдында бірнеше қадамнан өткен дұрыс.

Алдымен жеке кредиттік есеп алу керек. Ол ағымдағы міндеттемелерді, кредиторларды, сомаларды, күндерді және мерзімі өткен төлемдерді көрсетеді. Бұл маңызды, өйткені өтініште барлық кредиторларды көрсету қажет.

Содан кейін мүліктің бар-жоғын тексерген жөн. Егер әңгіме әдеттегі рәсім туралы болса, мүлік соттан тыс банкроттық мүмкіндігіне әсер етуі мүмкін. Егер адамның пәтері, автокөлігі, жер учаскесі, мүліктегі үлесі немесе басқа тіркелген мүлкі болса, бұл рәсімге деген тәсілді өзгертуі мүмкін.

Осыдан кейін өтінішті дайындап, оны eGov.kz, e-Salyq Azamat қосымшасы немесе ХҚКО арқылы беру керек. Онлайн берген кезде авторизациядан өту және өтінішке қол қою қажет болады. Егер өтініш берушінің жұбайы болса, дербес деректерді жинауға және өңдеуге келісім қажет болуы мүмкін.

Неліктен бас тартуы мүмкін

Егер адам рәсім шарттарына сәйкес келмесе, бас тартылуы мүмкін. Көбіне мәселе мына себептерден туындайды:

• берешек сомасы белгіленген лимиттен жоғары;
• мерзімі өткен уақыт талап етілетін мерзімнен аз;
• өтініште барлық кредиторлар көрсетілмеген;
• борышкердің мүлкі бар;
• берешектің бір бөлігі соттан тыс рәсімге сәйкес келмейді;
• мүлікті жасыру белгілері бар;
• адам рәсімді белгіленген мерзімнен ерте қайта пайдалануға тырысады.

Ескі берешектерге ерекше мұқият қарау керек. Егер адам берешектің қазір кімге тиесілі екенін — банкке, МҚҰ-ға немесе коллекторлық агенттікке — нақты білмесе, алдымен кредиттік тарихты және құжаттарды тексерген дұрыс.

Егер берешек коллекторларға берілген болса, өндіріп алушылардың қандай құқықтары бар екенін бөлек түсініп алған пайдалы. Ол үшін мына мақаланы қарауға болады: коллекторлық қызмет: анықтамасы және құқықтық мәртебесі.

Банкроттықтан кейін қандай салдар болады

Банкроттық берешек жүктемесінен арылуға көмектеседі, бірақ оның маңызды салдары бар. Рәсім аяқталғаннан кейін азамат 5 жыл бойы жаңа несиелер мен займдар ала алмайды, заңда көзделген жекелеген жағдайларды қоспағанда.

Сондай-ақ банкроттық рәсімінен қайта өтуге тек 7 жылдан кейін ғана болады. Бұдан бөлек, банкроттықтан кейін 3 жыл бойы қаржылық жағдайға мониторинг жүргізіледі. Бұл ірі сатып алулар, кірістер және мүлік тексерілуі мүмкін дегенді білдіреді.

Сондықтан банкроттықты басқа амал қалмаған кездегі соңғы шара ретінде қарастырған жөн. Егер тұрақты табыс және кредитормен келісу мүмкіндігі болса, кейде қайта құрылымдау, төлемді кейінге қалдыру немесе төлем қабілеттілігін қалпына келтіру рәсімі тиімдірек болуы мүмкін.

Қай кезде банкроттық ең дұрыс шешім болмауы мүмкін

Егер адамның қиындықтары уақытша болса, бірақ табысы бар болса, банкроттық әрдайым ең дұрыс нұсқа емес. Кейде алдымен банкпен немесе МҚҰ-мен келісіп көрген жөн: төлемді кейінге қалдыруды, қайта құрылымдауды, ай сайынғы төлемді азайтуды немесе кестені қайта қарауды сұрауға болады.

Егер берешектер алаяқтардың әрекетінен пайда болса немесе сіздің атыңызға жаңа займдар рәсімделу қаупі бар болса, алдын ала қорғаныс механизмін қосқан дұрыс. Бұл туралы толығырақ мына мақалада оқуға болады: Қазақстандағы стоп-кредит.

Егер адам тек ақша іздеп жүрсе және әлі терең просрочкаға түспесе, жағдайды жаңа займдармен ушықтырмау маңызды. Кез келген микрокредитті рәсімдемес бұрын шарттарды, мөлшерлемені, мерзімді, ЖТСМ-ды және жалпы артық төлемді салыстыру қажет. Ұсыныстарды салыстыру үшін мақұлдану ықтималдығы жоғары займдар бөлімін пайдалануға болады, бірақ ескі берешекті жабу үшін жаңа займды тек нақты есептен кейін ғана алған дұрыс.

Өтініш берер алдында нені тексеру керек

1 айлық соттан тыс банкроттыққа өтініш берер алдында мыналарды тексерген жөн:

• барлық қолданыстағы несиелер мен микрозаймдар;
• берешектің нақты сомасы;
• мерзімі өткен күндер саны;
• берешек қазір кімге тиесілі;
• меншік құқығындағы мүліктің бар-жоғы;
• ортақ мүліктегі үлестің бар-жоғы;
• соңғы жылдары берешек бойынша төлемдер болды ма;
• көрсетілмеген кредиторлар жоқ па;
• сіздің атыңызға жаңа займдар рұқсатсыз рәсімделмеген бе.

Негізгі қателік — өтінішті ештеңені тексермей беру. Егер өтініштегі деректер мемлекеттік органдар мен кредиттік бюролар көретін мәліметтермен сәйкес келмесе, рәсім басталмауы мүмкін.

Қысқаша қорытынды

Қазақстандағы 1 айлық соттан тыс банкроттық — берешегі 1 600 АЕК-тен аспайтын және міндеттемелері 5 жылдан астам уақыт орындалмай келе жатқан азаматтарға арналған жеделдетілген рәсім. Мұндай рәсім адамға берешек жағдайынан тезірек шығуға көмектесуі мүмкін, бірақ ол бәріне бірдей сәйкес келмейді.

Өтініш берер алдында кредиттік тарихты, берешек сомасын, мерзімі өткен уақытты, мүліктің бар-жоғын және барлық кредиторларды тексеру қажет. Сондай-ақ салдарын түсіну маңызды: 5 жыл жаңа несие алмау, банкроттықтан қайта өту тек 7 жылдан кейін және қаржылық жағдайға 3 жыл мониторинг жүргізіледі.

Егер жағдай күрделі болса, өтініш беруге асықпай, алдымен құжаттарды жинап, қай рәсім сәйкес келетінін түсінген дұрыс: соттан тыс банкроттық, сот арқылы банкроттық немесе төлем қабілеттілігін қалпына келтіру.

FAQ

Берешекті 1 айда есептен шығаруға бола ма?

Иә, бірақ адам жеделдетілген рәсім шарттарына сәйкес келген жағдайда ғана. Негізгі критерийлер — берешек 1 600 АЕК-ке дейін және міндеттемелерді орындамау мерзімі 5 жылдан көп.

Өтінішті қайда беру керек?

Өтінішті eGov.kz, e-Salyq Azamat арқылы немесе ХҚКО-да беруге болады. Онлайн беру ыңғайлырақ, бірақ авторизациядан өту және өтінішті растау қажет болады.

Берешек бір жылдан аз болса, банкроттыққа өтініш беруге бола ма?

Әдеттегі жағдайда — жоқ. Соттан тыс банкроттық үшін, әдетте, белгіленген мерзім ішінде төлемнің болмауы талап етіледі. Жекелеген азаматтар санаты үшін ерекшеліктер болуы мүмкін, мысалы атаулы әлеуметтік көмек алушылар үшін.

Берешек 1 600 АЕК-тен көп болса, соттан тыс банкроттықтан өтуге бола ма?

Әрдайым емес. Егер берешек лимиттен жоғары болса, сот арқылы банкроттық немесе басқа рәсім қажет болуы мүмкін. Берешек құрамын, мүлікті, табысты және кредиторларды қарау керек.

Банкроттықтан кейін несие алуға бола ма?

Банкрот деп танылғаннан кейін 5 жыл бойы несие мен займ алуға шектеу қойылады. Сондықтан банкроттық — жай ғана берешекті есептен шығару емес, салдары бар маңызды шешім.

Кредиттік тарихқа не болады?

Банкроттық туралы ақпарат заемшыны бағалауға әсер етеді. Тіпті шектеулер аяқталғаннан кейін де банктер мен МҚҰ шешім қабылдаған кезде банкроттық фактісін ескеруі мүмкін.

Өтініш беру үшін заңгерге ақы төлеу керек пе?

Мемлекеттік қызметтің өзі тегін көрсетіледі. Бірақ жағдай күрделі болса, мүлік, сот даулары немесе берешектер құрамы түсініксіз болса, адам жеке заңгерлік кеңес ала алады.