КДН нені білдіреді (КДН расшифровкасы)

КДН — бұл қарыздық жүктеме коэффициенті дегенді білдіреді. Ол қарыз алушының ай сайынғы барлық несиелік төлемдерінің оның орташа айлық табысына қатынасын көрсететін қаржылық көрсеткіш. Қарапайым тілмен айтқанда, КДН адамның табысының қандай бөлігі ай сайын қарыздарын өтеуге жұмсалатынын көрсетеді.

Қазақстанда банктер мен микроқаржы ұйымдары (МҚҰ) КДН көрсеткішін клиенттің төлем қабілеттілігін бағалау және несие беру туралы шешім қабылдау үшін пайдаланады. КДН неғұрлым жоғары болса, қарызды уақытында өтемеу қаупі соғұрлым жоғары болады және жаңа несие алу ықтималдығы төмендейді.

Қазақстанда КДН не үшін қажет

КДН банктерді де, қарыз алушыларды да қорғайтын маңызды құрал болып саналады. Оның көмегімен кредиторлар клиенттің қосымша қаржылық жүктемені көтере ала ма, әлде төлемдерді кешіктіру қаупі бар ма — соны алдын ала бағалайды.

Қазақстанда КДН-ның ең жоғары рұқсат етілген деңгейі реттеуші талаптармен шектелген және 0,5-тен (50%) аспауы тиіс. Бұл ай сайынғы барлық несиелік төлемдер табыстың жартысынан көп болмауы керек дегенді білдіреді. Мұндай шектеу халықтың шамадан тыс қарызға батуының алдын алу және елдің қаржы жүйесінің тұрақтылығын сақтау үшін енгізілген.

КДН қалай есептеледі

КДН-ды есептеу өте оңай. Ол үшін ай сайынғы барлық міндетті несие төлемдерінің сомасын орташа айлық табысқа бөлу қажет.

Формуласы:

КДН = Ай сайынғы барлық төлемдер / Орташа айлық табыс

Мысал:
Егер адамның орташа айлық табысы 300 000 теңге болса, ал ипотека мен автонесие бойынша ай сайын 90 000 теңге төленсе, онда:

КДН = 90 000 / 300 000 = 0,30 немесе 30%

КДН есептеген кезде барлық несиелер ескеріледі: ипотека, автонесие, тұтынушылық несиелер, микронесиелер, сондай-ақ кредиттік карталар бойынша ең төменгі міндетті төлемдер (карта қолданылмаса да). Табыс ретінде соңғы алты айдағы ресми расталған жалақы, зейнетақы немесе өзге кірістер алынады.

Қандай КДН деңгейі қауіпсіз саналады

Қазақстанда КДН-ның қауіпсіз деңгейі 30%-ға дейін деп есептеледі. Мұндай жағдайда қаржылық жүктеме қалыпты болып саналады және несие алу мүмкіндігі жоғары.

30–50% аралығы — орташа қарыздық жүктеме. Бұл кезде банк несие сомасын азайтуы немесе шарттарды қатаңдатуы мүмкін.
50%-дан жоғары КДН — өте жоғары жүктеме. Мұндай жағдайда жаңа несие беруден бас тарту ықтималдығы өте жоғары, себебі бұл реттеуші талаптардан асып кетеді.

Сарапшылар қаржылық тұрақтылықты сақтау үшін КДН-ды 30%-дан төмен деңгейде ұстауға кеңес береді.

Өз КДН-іңізді қалай тексеруге болады

КДН-ды автоматты түрде көрсететін жеке сервис жоқ, сондықтан оны әр адам өзі есептейді. Алдымен өзіңіздің барлық белсенді несиелеріңіз бен қарыздарыңыз туралы ақпаратты білу қажет.

Мұны Қазақстанда келесі ресми онлайн-сервистер арқылы жасауға болады:

• eGov.kz порталы (кредиттік есеп алу қызметі)

• Бірінші кредиттік бюро (1CB.kz)

• Мемлекеттік кредиттік бюро (MKB.kz)

Бұл сервистер арқылы сіз өз несиелеріңіз бен қарыздарыңызды тегін көре аласыз. Осы деректер мен табысыңызды пайдаланып, КДН-ды жоғарыдағы формула бойынша есептейсіз.

Сонымен қатар, Finuslugi.kz сияқты қаржылық маркетплейстер де көмектеседі. Жеке кабинетте өз несиелеріңізді бақылап, шамамен КДН көрсеткішін анықтауға болады. Кредиттік тарихты тұрақты тексеру қарыздық жүктеменің қауіпті деңгейге жетуіне жол бермейді.

КДН несие мақұлдауына қалай әсер етеді

Несие беру кезінде банктер мен МҚҰ КДН-ға ерекше мән береді. Қарыздық жүктеме жоғары болған сайын, төлемді кешіктіру қаупі артады, сондықтан мұндай клиенттерге жиі бас тарту беріледі.

Тіпті несие мақұлданған күннің өзінде, КДН жоғары болса, банк пайыздық мөлшерлемені көтеруі мүмкін. Себебі кредитор өз тәуекелін осылайша өтейді. Сондықтан КДН неғұрлым төмен болса, соғұрлым тиімді шарттармен несие алу мүмкіндігі жоғары.

КДН-ды қалай төмендетуге болады: пайдалы кеңестер

Егер сіздің КДН жоғары болып шықса, оны азайтудың бірнеше жолы бар:

• Қолданылмайтын кредиттік карталарды жабу немесе лимитін азайту — олар пайдаланылмаса да, КДН есептеу кезінде ескеріледі.

• Несиелерді біріктіру және мерзімінен бұрын өтеу — рефинансирование арқылы бірнеше қарызды бір несиеге біріктіруге болады, бұл ай сайынғы төлемді азайтады.

• Ресми табысты арттыру — табыстың ресми көрсетілуі КДН-ды төмендетуге көмектеседі.

• Артық шығындарды қысқарту — үнемделген қаражатты қарызды ертерек өтеуге бағыттауға болады.

Осы кеңестерді ұстана отырып және бюджетті сауатты жоспарлау арқылы КДН-ды төмендетіп, жаңа несиелерді оңай әрі қауіпсіз алуға болады. Қаржылық жауапкершілік пен тұрақты бақылау (Finuslugi.kz, eGov және басқа сервистер арқылы) сізге қаржылық тұрақтылықты сақтауға көмектеседі.