ҚР ҰКО ЭЦҚ-сын қашықтан алуға болады: ресми сайтта бейнесәйкестендіруден өту немесе eGov Mobile қолданбасын пайдалану арқылы. Бұл жолдар бірдей емес: компьютерге арналған файлдық кілт, мобильді қолтаңба және қолданыстағы сертификатты қайта шығару үшін әртүрлі әрекеттер қажет. Төменде дайындық, кілтті шығару мен қауіпсіз сақтау тәртібі және ұйым қызметкерлеріне арналған ерекшеліктер түсіндірілген.
ЭЦҚ беруде не өзгерді және неге ескі нұсқаулық енді әрдайым сәйкес келе бермейді
2025 жылғы 11 тамыздан бастап ЭЦҚ алудың негізгі жолы қашықтан биометриялық сәйкестендіруді көздейді. ҰКО-ның қазіргі нұсқаулығы pki.gov.kz сайтынан Digital ID сервисіне өткізеді. Бейнетексеруден бес рет өте алмасаңыз, қолжетімділік 15 минутқа бұғатталады: кейін қайталап көруге немесе ХҚКО-да не Қазақстанның шетелдегі мекемесінде сәйкестендіру үшін бөлек өтінім беруге болады. Бейрезиденттер ҰКО-ның өздеріне арналған бөлімін таңдауы керек; жалпы нұсқаулықты барлық жағдайға бірдей қолдануға болмайды.
Қолданыстағы қағидалар бойынша ҚР ҰКО ЭЦҚ ашық кілтінің сертификатын беру және кері қайтарып алу қызметі тегін. Қашықтан сәйкестендіру кезінде немесе тіркеу орталығы арқылы сертификат беру мерзімі — өтініш қызмет көрсетушінің қарауына түскен күннен бастап 1 жұмыс күні; тіркеу орталығына жүгінгенде қажетті құжаттар ұсынылуы тиіс. Жеке кабинет арқылы беру үшін өтініш қарауға түскен сәттен бастап 20 минут көзделген. Бұл мерзімдер биометриядан өту, құжаттарды түзету немесе қабылдауға жазылу әрдайым сол уақытқа сыйып кетеді деген кепілдік емес. Қызметтің өзіне АЕК-пен есептелетін баж төленбейді.
Пайдаланушыларды жиі шатастыратын тағы бір жайт бар. 2024 жылы eGov пен ҚР ҰКО бір ЭЦҚ-ға көшу туралы хабарлады, ГОСТ 2015 алгоритмі бойынша: бір тіркеу куәлігі әрі аутентификацияға, әрі қол қоюға пайдаланылуы тиіс. Ескі кілттерді олардың қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін қолдау уәде етілген. Сондықтан 2026 жылы сіз бір мезгілде екі түрлі ахуалды көре аласыз: жаңалықтар мен мобильді сервистерде бір сертификат туралы айтылады, ал анықтамалық нұсқаулықтар мен интерфейстердің кейбір бөліктерінде әлі де ескі үлгілер мен кілт атаулары кездеседі. Бұл міндетті түрде қате емес. Бұрын берілген сертификатты мерзімі өтпесе және кері қайтарылмаса ғана пайдаланыңыз. Егер жаңасын шығаратын болсаңыз, ҚР ҰКО мен eGov-тың өзекті сценарийіне сүйеніңіз.
Іс жүзінде ЭЦҚ көбіне тек тіркелу мен құжаттарға қол қою үшін ғана емес, салық сервистерімен жұмыс істеу үшін де қажет. Мысалы, егер автокөлік бойынша міндетті төлемдерді алдын ала бағалағыңыз келсе, көлік салығы калькуляторын пайдалануға болады.
Алдын ала не дайындау керек
Әдеттегі қашықтан алу үшін жарамды жеке басын куәландыратын құжат, ЖСН, SMS қабылдайтын өз телефоныңыз және камера қажет. ҰКО нұсқаулығында Қазақстанда берілген фотосуреті бар құжат пен мемлекеттік базалардағы деректерді тексеру көрсетілген. Компьютер камерасы қолжетімсіз болса, ресми рәсім бейнетексеруді телефонда QR-код арқылы жалғастыруға мүмкіндік береді. Компьютердегі файлдық кілтпен жұмыс істеуге NCALayer қажет. eGov Mobile ішінде кілт шығарғанда смартфонға NCALayer орнатылмайды. Шетелдік құжаты бар өтініш берушілерге ҰКО-ның бөлек жолы қолданылады. Қызмет көрсетуден бас тарту негіздерінің арасында 16 жасқа толмау да көрсетілген.
Жаңа қағидалардың 15-тармағы мерзімді шығару тәсіліне қарай бөледі: 1 жыл — электрондық тасымалдағышқа, соның ішінде файлдық сақтау орнына немесе цифрлық үкіметтің мобильді қолданбасына; 3 жыл — жеке куәлік чипіне, бұлттық сақтау орнына немесе қолдау көрсетілетін қорғалған тасымалдағышқа. Цифрлық жүйелердің арнайы сертификаттарына бөлек ерекшелік бар. Өз сертификатыңыздағы басталу және аяқталу күндерін тексеріңіз: кілтті басқа бумаға не тасымалдағышқа көшіру оның мерзімін автоматты түрде ұзартпайды.
ЭЦҚ-ны жеке куәлікке жазу — бөлек тақырып. eGov чипі бар жеке куәлікке ЭЦҚ-ны тек жеке тұлғалар ғана жаза алатынын, ал компьютерде мұндай ЭЦҚ-мен жұмыс істеу үшін смарт-карталарға арналған картридер қажет екенін тікелей жазады. Яғни мұндай нұсқа бар, бірақ ол ең әмбебап шешім емес: егер сізде картридер жоқ болса және қосымша техника сатып алғыңыз келмесе, файлдық жүйе немесе мобильді сценарий әдетте оңайырақ. Ал егер сіз үшін аппараттық тасымалдағыштағы бақылау маңызды ортада жұмыс істесеңіз, жеке куәлік немесе токен — толыққанды жұмыс істейтін нұсқа.
Жеке тұлғаға арналған қадамдық нұсқаулық
Алдымен міндетті ажыратыңыз: қолданыстағы кілтсіз алғаш рет алу ма, әлде әлі жарамды ЭЦҚ-мен кабинет арқылы қайта шығару ма? Төмендегі қадамдар жеке тұлғаның қашықтан алғаш рет алуына арналған.
Бірінші қадам — ресми арнаны таңдау. Компьютерде pki.gov.kz сайтындағы жеке тұлғаларға кілт беру бөлімін ашыңыз. Телефонда eGov Mobile ішіндегі «Кіру/Тіркелу» → «Жаңа ЭЦҚ шығару» жолымен SMS пен бейнетексеруден өтуге болады. Мобильді сертификат қолданбаның ішінде пайдаланылады; одан кез келген компьютерлік бағдарламаға арналған файлды экспорттауға болады деп есептемеңіз. QR арқылы қол қою мүмкіндігі нақты сервистің қолдауына байланысты.
Екінші қадам — файлдық кілт таңдалса, компьютерді дайындау. Іздеуден табылған кездейсоқ орнатқыштың орнына NCALayer-дің ресми нұсқаулығын пайдаланыңыз. Бағдарлама компьютерде кілтті орнатуға және қолдануға керек, бірақ биометрияны алмастырмайды. 2026 жылғы 23 маусымнан бастап Windows-та NCALayer-ді алғаш орнатқанда әкімші құқығын растау қажет; кейінгі жаңартуларға ол талап етілмейді. Жұмыс компьютерінде орнату мәселесін жауапты маманмен шешіңіз.
Үшінші қадам — Digital ID тексеруінен өту. Кілт алудың ресми бетінен өткен соң ЖСН мен өз телефон нөміріңізді енгізіңіз, SMS-кодты растаңыз және экран нұсқаулары бойынша бейнетексеруден өтіңіз. Одан кейін құжат деректері мен Мобильді азаматтар базасындағы нөмірге қол жеткізуге сұралған келісімді беріңіз. Бұл кезеңді бұрыннан жарамды ЭЦҚ-мен жеке кабинетке кірумен шатастырмаңыз.
Төртінші қадам — өтінімді рәсімдеп, сақтау орнын таңдау. Сәйкестендіру сәтті аяқталған соң жүйе ҰКО сайтына қайтарады, деректерді тексеріп, автоматты түрде толтырады. Оларды тексеріңіз, келісіммен танысыңыз, қолжетімді сақтау түрі мен кілт сақталатын орынды таңдаңыз. Өтінім нөмірін сақтаңыз. Өтінім өңделіп, сертификаттардың шығарылғаны көрсетілгенде оларды жүктеуге өтіңіз. Орнату аяқталғанға дейін жасалған кілтті жоймаңыз және орнын ауыстырмаңыз. Өтініш берілген күннен бір ай өткенде оның күші жойылады, сондықтан аяқталмаған рәсімді бақылаусыз қалдырмаңыз.
Бесінші қадам — сертификатты жүктеп, кілтті қорғау. Компьютерде NCALayer терезесі ашылады; таңдалған сақтау орнын тексеріңіз. Қолданыстағы қағидалардың 16-тармағы бойынша пароль кемінде 8 таңбадан тұрып, латын әріптері мен сандарды және (немесе) арнайы таңбаларды қамтуы керек. Ескі анықтамалардағы қысқарақ пароль талабын қазіргі норма деп қабылдамаңыз. ҰКО парольді сақтамайды және қалпына келтірмейді: қолжетімділік жоғалса, сертификатты кері қайтарып алып, жаңасын шығару қажет.
Заңды тұлға не істеуі керек және бизнес сценарийі несімен ерекшеленеді
Ұйым үшін ҰКО сайтынан өтініш берушінің тиісті түрін таңдаңыз: бірінші басшы, қол қою құқығы бар қызметкер, ұйым қызметкері немесе көзделген өзге үлгі. Қызметкердің өтінімін ұйымның уәкілетті адамы растауы қажет. ҰКО-ның 2026 жылғы 2 қыркүйектегі түсіндірмесіне сәйкес бірінші басшы «Қол қою құқығы бар қызметкер» үлгісімен жарамды сертификаты бар қызметкерге өзге жұмыскерлердің сертификат алу өтінімдерін растау, қабылдамау және сертификаттарын кері қайтарып алу өкілеттігін бере алады. Қызметкер өз ЭЦҚ-сымен әрекет етеді. Бұл директор кілтін беру немесе кез келген шартқа қол қоюға шектеусіз рұқсат емес.
Кабинет арқылы қайта шығару үшін жарамды кілт қажет. Қайта шығаруды қосымша тексеру 2025 жылғы 24 желтоқсанда, ал кабинетке екі факторлы кіру 2026 жылғы 23 маусымда енгізілген. ЭЦҚ мен парольге қоса Мобильді азаматтар базасындағы нөмірге SMS немесе цифрлық құжат коды пайдаланылады. ҰКО хабарламасындағы бейрезиденттерге арналған ерекшелік тек осы қосымша тетікке қатысты, ол сәйкестендіруді толығымен жоймайды. Өтініш берер алдында өз байланыс деректеріңізді тексеріңіз. Ескі нұсқаулықта бірінші басшының жеке кабинетінен берілетін өтінімдерге ғана 30 күнде 50 өтінім шегі көрсетілген; оны барлық қызметкер өтініміне және барлық арнаға автоматты түрде қолданбаңыз.
Смартфонмен жұмыс істейтін бизнеске eGov Business қолданбасы қарастырылған: электрондық үкімет операторы бірінші басшыға ЭЦҚ шығару мен QR арқылы қол қою мүмкіндігін сипаттайды. Қолданба сіздің рөліңізді және қажетті қызметті қолдайтынын тексеріңіз. Мобильді жол жеке сәйкестендіруді жоймайды және қызметкерге шектеусіз өкілеттік бермейді.
Мәртебені қайдан тексеруге болады, қалай ұзартуға, кері қайтарып алуға және төлеуге болады
Өтінім нөмірі арқылы ҰКО ресми сайтындағы «Өтінім мәртебесін тексеру» сервисін пайдалануға болады; алғашқы алуды ескі кілтпен кабинетке кірумен алмастыру қажет емес. Кабинетте жарамды, кері қайтарылған және мерзімі өткен сертификаттар туралы мәлімет те бар. Орнатуды өтінім беру кезінде жасалған кілтпен және таңдалған сақтау орнымен аяқтаңыз.
Егер жарамдылық мерзімі әлі бітпеген болса, ұзарту іс жүзінде жеке кабинет арқылы қайта шығару ретінде жасалады. eGov ҰКО пайдаланушылары жарамды ЭЦҚ болған жағдайда кілттерді онлайн қайта шығара алатынын тікелей жазады. Сол жерде еске салулар да көрсетілген: e-mail хабарламалары 1 ай, 2 апта және 7 күн бұрын, ал SMS — мерзім аяқталуына 10 күн қалғанда келуі мүмкін. Ол үшін e-mail профильде көрсетілуі керек, ал телефон нөмірі Азаматтардың мобильді базасымен байланыстырылған болуы тиіс. Бұл — көп адам елемейтін ұсақ нәрсе, бірақ кейін ЭЦҚ туралы декларация тапсыратын немесе келісімшартқа қол қоятын күні ғана есіне түседі.
Кабинет арқылы кері қайтарып алу үшін кіруге жарамды ЭЦҚ қажет. Кілт жоғалса, пароль белгісіз болса немесе бөтен адамның қол жеткізуіне күдік туса, ресми кері қайтару тәртібін пайдаланыңыз; онлайн кіру мүмкін болмаса, ХҚКО операторына жүгіну жолын қараңыз. Жаңа кілт шығару ескі сертификатты автоматты түрде кері қайтармайды: сертификаттар тізімін бөлек тексеріңіз. Мемлекеттік қызметтің өзі тегін. Шетелде болсаңыз, тиісті мекемелер тізімі мен қабылдау тәртібін алдын ала тексеріңіз; бір қабылдаудың ұзақтығы бүкіл рәсім мерзіміне кепілдік емес.
Жиі кездесетін мәселелер және оларды артық әбігерсіз қалай шешуге болады
Бейнетексеруден өте алмасаңыз, жарық жеткілікті жерде, бетіңізді жаппай, дұрыс камерамен сервис нұсқауларын орындап қайталаңыз. ҰКО-ның қазіргі нұсқаулығында бес сәтсіз әрекеттен кейін 15 минутқа бұғаттау, кейін қайталап көру немесе ХҚКО-да/шетелдегі мекемеде сәйкестендіруге бөлек өтінім беру көзделген. «Биометрияны айналып өтеміз» деген делдалдарға ақша төлемеңіз.
Браузер NCALayer-ге қосылмаса, алдымен нақты қате мәтінін ресми нұсқаулықпен салыстырыңыз. ҰКО 2026 жылғы 17 сәуірде Chrome жаңарғаннан кейін қолданбаға қол жеткізуге бөлек рұқсат қажет болуы мүмкін екенін ескертті. Қатені айналып өту үшін браузер қорғанысын өшірмеңіз және бөтен сертификаттарды орнатпаңыз; ҰКО нұсқаулығы мен 1414 қолдауын пайдаланыңыз.
ҰКО кілттің паролін қалпына келтірмейді. Ол жоғалса, ресми рәсіммен жаңа кілт шығарып, қолжетімсіз сертификатты кері қайтару қажет. Компьютердегі файлдық кілтті қорғаңыз: құрылғы мен көшірмелерге қолжетімділікті шектеңіз. ҰКО мұндай сақтау орнының тәуекелін ескертіп, қолдау көрсетілетін қорғалған тасымалдағыштарды ұсынады. Бірақ тасымалдағыш парольді басқаға беруден немесе құжатты тексермей қол қоюдан қорғамайды.
Қауіпсіздік бойынша кеңестер және екі практикалық кейс
Жабық кілтке қатысты талап ҚР Цифрлық кодексінің 51-бабының 3-тармағында бекітілген: кілтті басқа адамға беруге де, оның басқа адамның пайдалануына да жол берілмейді. 2003 жылғы «Электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба туралы» заң күшін жойған, сондықтан оны қолданыстағы негіз ретінде көрсету дұрыс емес. Кілтті ортақ бумада сақтамаңыз, бухгалтерге не әкімшіге жібермеңіз, паролін айтпаңыз. Қызметкерлер үшін бөтен қолтаңбаны емес, көзделген рөлдер мен өкілеттік беру тетігін пайдаланыңыз.
Бірінші кейс — мемлекеттік қызметтерге шұғыл жаңа ЭЦҚ қажет жеке тұлға. Пайдаланушының файлдық жүйедегі ескі ЭЦҚ-сының мерзімі аяқталуына 7–10 күн қалды. Ол ҰКО-дан еске салу алады, жеке кабинетке кіреді, қайта шығаруды іске қосады және әрекетті SMS немесе eGov Mobile ішіндегі цифрлық құжат арқылы растайды. Шығарылғаннан кейін жүйе өтінім нөмірін көрсетеді, ал сертификаттар мәртебені тексеру бөлімі арқылы орнатылады. Егер ескі ЭЦҚ-ның паролі жоғалып кетсе, ыңғайлы сценарий ретіндегі қайта шығару жұмыс істемейді: кілтті кері қайтарып алып, жаңадан алу керек болады. Бұл кейстің маңызы — ең басты практикалық қорытындыны көрсету: соңғы күнге дейін созбау және профильдегі байланыс деректерін алдын ала өзекті күйде ұстау.
Екінші мысал — ЖШС қызметкерге ЭЦҚ рәсімдейді. Қызметкер өзі сәйкестендіруден өтіп, тиісті рөл үшін өтінім береді. Оны бірінші басшы немесе кабинетте тиісті құқық берілген қызметкер өз ЭЦҚ-сымен растайды. Өтінімдерді өңдеу құқығы директор кілтін пайдалану құқығын бермейді. Қызметкер жұмыстан шыққанда сертификатты кері қайтарып, өкілеттігін тоқтатуға кім жауапты екенін алдын ала белгілеңіз.
Куәландыру орталықтары мен шығару арналарының салыстырмасы
Азаматтар мен бизнестің әдеттегі мемлекеттік қызметтері үшін ҚР ҰКО қолданылады. Мемлекеттік органдардың куәландырушы орталығы — мемлекеттік органның лауазымды адамдарына арналған бөлек орта, кез келген өтініш берушіге ұсынылатын ақылы балама емес. Рәсімдеу арнасы мен куәландырушы орталықтың өзін ажыратыңыз.
| Жол | Не қажет | Нені ескеру керек |
|---|---|---|
| Компьютерде алғаш алу | Өз бетімен сәйкестендіру, SMS және бейнетексеру; файлдық кілтті орнату мен пайдалануға NCALayer | Алдымен Digital ID, содан кейін деректер мен сақтау орны. Өтінім нөмірі мен жасалған кілтті сақтаңыз. |
| eGov Mobile ішінде шығару | SMS, бейнетексеру және ресми қолданбадағы әрекеттер | Мобильді сертификат компьютердегі кез келген бағдарламаға экспортталатын файл емес. |
| Кабинет арқылы қайта шығару | Әлі жарамды кілт және көзделген қосымша тексеру | 20 минут сайт ашылғаннан емес, өтініш қарауға түскеннен бастап есептеледі. |
| ХҚКО немесе шетелдегі мекеме арқылы резервтік жол | Қашықтан сәйкестендірудің сәтсіздігі; бейрезидент үшін базада фотоның болмауы мен бөлек құжаттар тізімі де ескеріледі | Алдымен порталдағы өтінім, кейін ресми нұсқаулықпен жеке жүгіну. Құжаттар мен қабылдауға жазылуды тексеріңіз. |
Кестеде тарифтік ұсыныстар емес, сертификат алудың әртүрлі жолдары салыстырылған. Азаматтар мен әдеттегі ұйымдарға ҰКО қызметі бағдар болады; бейрезиденттер мен шетелден жүгінетіндер үшін бөлек нұсқаулық бар. Бір қабылдаудың мерзімін, құжаттар тізімін немесе ведомстволық ортаның шарттарын барлық өтініш берушіге таратпаңыз.
ЭЦҚ алудың өзі тегін және қарыз алуды қажет етпейді. Осы рәсімге қатыссыз кредиттік тарихында мәселесі бар адамдарға арналған қарыздар каталогын қарасаңыз, шешім мен шарттарды кредитор белгілейтінін ескеріңіз. ЭЦҚ-ның болуы мақұлдауға кепілдік бермейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда ЭЦҚ-ны онлайн шығару қанша тұрады
ҚР ҰКО сертификатын беру және кері қайтарып алу — тегін мемлекеттік қызмет. Бұл аппараттық тасымалдағышты сатып алу немесе сыртқы маман қызметі де тегін деген сөз емес. Кілтті шығарудың өзі үшін делдалға ақы төлеу талап етілмейді.
ЭЦҚ шығарудың ресми мерзімі қандай
Қағидалардың 13-тармағында қашықтан сәйкестендіру немесе тіркеу орталығы арқылы беру үшін 1 жұмыс күні, жеке кабинет арқылы беру үшін 20 минут көзделген. Мерзім өтініш қарауға түскеннен бастап, қажетті құжаттарды ескере отырып есептеледі. Бұл биометриядан бірден өтуге немесе қабылдау кезегінің болмауына кепілдік емес.
ЭЦҚ-ны қашықтан шығару үшін не қажет
Тиісті құжат, ЖСН, SMS алатын өз телефоныңыз және камера қажет. Компьютердегі файлдық кілтке NCALayer керек; eGov Mobile ішінде шығару үшін компьютерлік бағдарлама қажет емес. Шетелдік құжат немесе бейрезидент мәртебесі болса, ҰКО-ның бөлек жолын тексеріңіз.
Егер биометрия өтпесе не істеу керек
Нұсқауларды орындап, бейнетексеруді қайталаңыз. Бес сәтсіз әрекеттен кейін ҰКО нұсқаулығы 15 минутқа бұғаттауды, кейін қайталап көруді немесе ХҚКО-да/шетелдегі мекемеде бетпе-бет сәйкестендіруге өтінім беруді көздейді.
ЭЦҚ-ға өтінім мәртебесін қайдан тексеруге болады
ҚР ҰКО-ның жеке кабинетінде «Менің ЭЦҚ кілттерім» → «Өтінім мәртебесін тексеру» бөлімін ашыңыз. Сол жерде өтінім расталғаннан кейін сертификаттарды орнатуға болады. ҚР ҰКО сайтында өтінім мәртебесін тексеруге арналған бөлек сервис те бар.
ЭЦҚ-ны онлайн ұзартуға бола ма
Иә, жарамды кілтпен кабинетке кіріп, өтінішке қол қою мүмкін болса. Бұл — қайта шығарудың бөлек жолы, ол кілтсіз алғашқы сәйкестендіруді алмастырмайды. Қосымша тексеру қарастырылған; пароль жоғалса немесе кілттің мерзімі өтсе, жаңадан алу тәртібін пайдаланыңыз.
ЭЦҚ қандай мерзімге шығарылады
Қағидалардың 15-тармағы бойынша: электрондық тасымалдағышқа немесе цифрлық үкіметтің мобильді қолданбасына — 1 жыл; жеке куәлік чипіне, бұлттық сақтау орнына немесе қорғалған тасымалдағышқа — 3 жыл. Цифрлық жүйелер сертификаттарына ерекшелік бар. Нақты мерзімді сертификаттан қараңыз.
ЭЦҚ паролі ұмытылып қалса не істеу керек
ҚР ҰКО парольдерді сақтамайды және оларды қалпына келтірмейді. Егер пароль жоғалса, сертификаттарды кері қайтарып алып, қайта шығару қажет.
Кілттерді компьютерде сақтау қауіпсіз бе
ҚР ҰКО ресми нұсқаулықтары «Дербес компьютер» сақтау орнын қауіпсіз емес деп тікелей атайды және әшкерелену қаупін азайтқыңыз келсе, қорғалған кілттік тасымалдағыштарды ұсынады.
ЭЦҚ-ңызды басқа адамға беруге бола ма
Жоқ. Цифрлық кодекстің 51-бабының 3-тармағы жабық кілтті басқаға беруге және басқа адамның пайдалануына тыйым салады. Қызметкерге өкілеттік беру басшы кілтінің көшірмесін емес, қызметкердің өз ЭЦҚ-сын пайдалануды көздейді.
Сұрақтар мен пікірлер
Әзірге пікірлер жоқ. Бірінші болып пікір қалдырыңыз!