Кодты айтып, құпиясөзді енгізіп не телефонға қолжетімділік беріп қойсаңыз, алдымен ықтимал залалды тоқтатуға кірісіңіз. Сөйлесуді үзіп, банктің ресми нөмірін өзіңіз тауып хабарласыңыз. Телефонды біреу қашықтан басқарып отыруы мүмкін болса, басқа сенімді құрылғыны пайдаланыңыз. Ақша алынғанын күтпеңіз және операцияны «жою» үшін ақша аудармаңыз.

Фишинг — адамды құпия деректерін беруге, бөтен әрекетті растауға немесе жалған ресурс ашуға итермелейтін алдау. Бұл мақала хабарламаларға, сайттарға және аккаунтты иемденуге арналған. Инвестициялық ұсыныс пен кредит делдалын тексеру қаржылық алаяқтық туралы бөлек нұсқаулықта қарастырылады.

Фишинг несімен қауіпті?

Құпиясөз, бір реттік код және қосымшадағы растау әртүрлі әрекетке жол ашуы мүмкін: жүйеге кіру, қолжетімділікті қалпына келтіру тәсілін өзгерту, төлем немесе өтінім беру. Қоңырау шалушының түсіндірмесін емес, нақты хабарламаның мәтінін оқыңыз. Өзіңіз бастамаған әрекетті растамаңыз. Кез келген адам алданып қалуы мүмкін; өзіңізді кінәлап, оқиғаны жасырғаннан гөрі қолжетімділікті тез шектеу пайдалырақ.

Бетті ашудың өзі құрылғы жұқтырылғанын немесе ақша жоғалғанын әлі дәлелдемейді. Ал дерек енгізу, қолданба орнату және рұқсат беру әртүрлі шараны қажет етеді. Банк қосымшасына да қолжетімділік берсеңіз, тек құпиясөзді ауыстырумен шектелмеңіз.

Фишинг схемасы қалай жұмыс істейді

Әдетте қызықтыратын не қорқытатын хабарлама, асықтыру және қылмыскерге пайдалы әрекет болады. Жеткізу туралы хабарлама «қосымша төлем» сұраса, сенімхат туралы хабарлама дереу қоңырау шалуды талап етуі мүмкін. Ұлттық Банк 2026 жылғы 15 қазанда «цифрлық сенімхат» пен кредит туралы жалған хабарламаларды ескертті: көрсетілген нөмірге қайта қоңырау шалу алдаудың келесі кезеңіне айналады.

Тексеруді алаяқ ұсынған тізбектің ішінде жалғастырмаңыз: оның «қауіпсіздік қызметі» мен екінші «мемқызметшісі» тәуелсіз дереккөз емес. Байланысты үзіп, бұрыннан таныс ресми қосымшаны ашыңыз немесе ұйымның байланысын өзіңіз табыңыз. Мазмұнын тексеру үшін күмәнді сілтемені басудың қажеті жоқ.

Фишингтің негізгі түрлері

Бұл атаулар қауіпсіздік деңгейін емес, хабарламаның жеткізілу тәсілін сипаттайды. Бір схема хаттан басталып, қоңыраумен жалғасып, қолданба орнатумен аяқталуы мүмкін.

Жаппай фишинг

Айыппұл, ақша қайтару не бұғаттау туралы хат көп адамға жіберіледі. Хабарлама шын сатып алуыңызбен сәйкес келсе де, бұл жіберушіні растамайды. Тапсырысты сервисті өзіңіз ашып тексеріңіз.

Мессенджер мен әлеуметтік желідегі фишинг

Хабарлама танысыңыздың ұрланған аккаунтынан да келуі мүмкін. Дауыс беру, қарызға ақша жіберу немесе код айту туралы өтінішті басқа үйреншікті байланыс арнасымен нақтылаңыз.

Нысаналы фишинг

Атыңызды, жұмыс орнын немесе хабарландыру мәліметін білу сөйлесушінің өкілеттігін дәлелдемейді. Өтініш жеке өзіңізге бағытталғандай көрінгені үшін құжат не құпия дерек жібермеңіз.

«Киттік» фишинг

Басшылар мен маңызды дерекке немесе төлемге қолы жететін адамдарға бағытталған шабуыл осылай аталады. «Директордың» тосын тапсырмасын, дауысы ұқсаса да, жұмыс тәртібімен тәуелсіз растаңыз.

Дауыс арқылы фишинг: вишинг

Қоңырау шалушыға SMS-код айтпаңыз, қашықтан басқару қолданбасын орнатпаңыз. Экрандағы нөмір, бейнеқоңырау, куәлік және сенімді сөйлеу ресми арна арқылы тексерудің орнын баспайды.

SMS-фишинг: смишинг

«Ақшаны қайтару» немесе SIM-картаны ұзарту үшін сілтеме ашу талабын тиісті сервистен өзіңіз тексеріңіз. Күмәнді хабарламадағы нөмірге қоңырау шалмаңыз.

QR-код және онлайн алдаудың өзге түрлері

QR-код та жалған бетке апаруы мүмкін. Төлем алу үшін белгісіз кодты сканерлемеңіз, APK-файл жүктемеңіз және бөтен нұсқаумен экранға қолжетімділік бермеңіз.

Фишингтік хаттың белгілері

  • Құпия дерек, төлем, бағдарлама орнату немесе күтпеген әрекетті дереу растау сұралады.
  • Сөйлесуді үзуге, кеңес алуға не өтінішті өзіңіз тексеруге мүмкіндік бермейді.
  • Жіберушінің аты таныс болғанымен, нақты мекенжайы мен хабарлама мәнмәтіні күткеніңізге сәйкес емес.
  • Тіркеме не сілтеме түсінікті себепсіз ұсынылып, салдары «тексеру» немесе «қорғау» сөздерінің артында жасырылады.

Қатесіз мәтін мен шын логотип хабарламаны қауіпсіз етпейді. Күмәнді хатқа жауап бермеңіз, тіркемесін не «жазылымнан бас тарту» батырмасын ашпаңыз. Оқиғаны тексеру үшін сервисті таныс жолмен ашу жеткілікті; қылмыскердің ресурсын зерттеу қажет емес.

Сайтты қауіпті сілтемеге өтпей қалай тексеруге болады

Толық мекенжайды тәуелсіз ресми дереккөзден алынған адресімен салыстырыңыз. Іздеудегі бірінші жарнаманы автоматты түрде таңдамаңыз. Таныс атау қосалқы доменде не жолда тұрып, негізгі доменнің иесін білдірмеуі мүмкін. Оқу мысалы bank.example.invalid ішінде «bank» сөзі бар, бірақ ол банкке тиесілілікті дәлелдемейді. Бұл — жұмыс істемейтін мысал, ашудың қажеті жоқ.

HTTPS пен қорғалған қосылым белгісі сайттың адалдығына кепіл емес. Олар мекенжай мен алушыны тексеруді алмастырмайды. Әдемі безендіру, .kz домені, сертификат не лицензия көшірмесі де жеке өзі дәлел болмайды. Күмәнді нысанды карта дерегін енгізіп немесе аз ақша аударып «сынамаңыз».

Аккаунтты иемдену қаупін қалай азайтуға болады

Әртүрлі құпиясөз және қолжетімді көпфакторлы қорғаныс қолданыңыз. Құрылғы мен қосымшаларды ресми көздерден жаңартып, банк операциялары туралы хабарламаларды қосыңыз. PIN, CVV/CVC, құпиясөз, резервтік код және растау кодын сөйлесушіге бермеңіз. Өзіңіз бастамаған кіру әрекетін растамаңыз.

Растамас бұрын SMS пен push мазмұнын оқыңыз. Қоңырау шалушының нұсқауымен жаңа кредит рәсімдеп, бұрынғысын «жоюға» немесе оның шотына ақша аударып, жинақты «сақтауға» болмайды. «Стоп-кредит» қажетсіз қарызға қарсы қосымша шара болуы мүмкін, бірақ ашық шоттан ақшаны ұрлауды тоқтатпайды және заңды ерекшеліктері бар. Ол құрылғыны қорғау мен банкке хабарласуды алмастырмайды.

Не болғанына қарай қандай әрекет жасау керек

  1. Тек хабарлама келді. Онымен әрекеттеспеңіз. Қажет болса, оқиғаны ресми арнадан тексеріп, пошта не мессенджер құралымен фишинг деп белгілеңіз.
  2. Бетті аштыңыз, бірақ дерек енгізбедіңіз. Бетті жабыңыз, жүктеу мен рұқсатқа келіспеңіз. Файл іске қосылса не құрылғыға бөтен қолжетімділік белгісі болса, онымен банк операциясын жасамай, тексеруін ұйымдастырыңыз.
  3. Құпиясөз не код енгізілді. Сенімді құрылғыдан ресми сервис арқылы бақылауды қайтарыңыз: құпиясөзді ауыстырып, қалпына келтіру тәсілдерін және бөтен сеанстарды тексеріңіз. Қаржыға қолжетімділік қаупі болса, телефон толық тексерілгенін күтпей банкке бірден хабарласыңыз.
  4. Карта дерегі, қашықтан қолжетімділік берілді не ақша алынды. Банкке қандай дерек пен рұқсат бергеніңізді айтыңыз. Қолжетімділік пен операцияларды шектеуді сұрап, картаны қайта шығару қажеттігін нақтылаңыз. Өтініш нөмірін сақтап, полицияға хабарласыңыз.

Хат алмасуды, уақытты, бет адресін мәтін түрінде, операция мәліметін және банк көшірмесін сақтаңыз. Скриншот үшін сілтемені қайта ашпаңыз. Қолжетімді дәлелді сақтап, маманмен кеңеспей тұрып бәрін өшірмеңіз және телефонды бастапқы қалпына келтіруге асықпаңыз. Бөтен адам басқарып отыруы мүмкін құрылғыдан банкке кірмеңіз.

Фишинг туралы қысқа жауаптар

Кодты өзім айттым — хабарласудың мәні бар ма? Бар. Болғанын жасырмай айтыңыз: бұл қолжетімділікті шектеу мен өтінішті қарауға керек. Кодты беру оқиғаны тергемеуге негіз емес.

Антивирус ештеңе таппаса, қауіп жоқ па? Нәтиженің таза болуы айтылған құпиясөзді кері қайтармайды, расталған операцияны жоймайды. Аккаунтты тексеріп, жағдайға қарай банкке хабарласыңыз.

Банк ақшаны міндетті түрде қайтара ма? Кепіл жоқ. Нақты операцияға қандай даулау не қайтаруға әрекет ету рәсімі барын сұраңыз. Аударым мен картамен сатып алу бөлек қаралуы мүмкін; банкке қоңырау мен полицияға өтініш өздігінен өтемге уәде емес.

Фишинг әрекеті туралы қайда хабарлауға болады?

Ақшаға қауіп төнсе, алдымен банктің ресми байланысына жүгініңіз. Алаяқтық әрекеті болса, полицияға, оның ішінде 102 нөміріне хабарласыңыз. Күмәнді ресурс туралы KZ-CERT ресми сайтында жарияланған арналар арқылы қосымша хабарлауға болады; бұл банктегі бұғаттау мен қылмыс туралы арызды алмастырмайды. Құпиялар мен толық карта дерегін ашық пікірге жазбаңыз.

25.10.2026 күні ҚНРДА, Ұлттық Банк, ІІМ ұсынымдары және KZ-CERT-тің қолжетімді материалдары салыстырылды. Бұл — жалпы жадынама, құрылғы диагностикасы, заңгерлік қорытынды немесе ақша қайтару кепілдігі емес. Finuslugi құпиясөз бен код қабылдамайды және банк шотына қолжетімділікті қалпына келтірмейді.