Инфляция — бұл экономикадағы тауарлар мен қызметтердің жалпы баға деңгейінің тұрақты өсуі, нәтижесінде ақшаның сатып алу қабілетінің төмендеуі, яғни ақшаның құнсыздануы. 

Басқаша айтқанда: егер жылдық инфляция 10 % болса, бір жыл бұрын 100 000 ₸-ға сатып алған заттар мен қызметтер қазір шамамен 10 % қымбат болуы мүмкін. Демек, сол сомаңызбен бұрынғыдай сатып алу мүмкіндігі азаяды — ақша “салмақ жоғалтады”.

Маңызды: инфляция — бір заттың немесе бірнеше тауардың бағасы қымбаттауы емес, экономика бойынша жалпы баға деңгейінің өсуі. 

Инфляция қалай өлшенеді

  • Негізгі құрал — тұтынушылық бағалар индексі (ТБИ), яғни белгілі «тұтыну қоржынының» құнының уақыт бойынша өзгеруі. 

  • Қоржындағы тауарлар мен қызметтердің бүгінгі бағасы мен базалық кезеңдегі бағасы салыстырылады; олардың айырмашылығы — баға деңгейінің өзгерісі. 

  • Салыстырмалы өзгеріс — жылдық немесе айлық инфляция ретінде көрсетіледі (мысалы, 5 %, 10 % және т. б.). 

Үздік 4 ұсыныс

Бұл блоктағы рет коммерциялық ынтымақтастықты ескеруі мүмкін. Finuslugi.kz өту немесе өтінім үшін сыйақы алуы мүмкін; бұл мақұлдауға кепілдік бермейді және шарттарды тексеру қажеттігін жоймайды.

Басым орналастыру

✓Тікелей лицензияланған МҚҰ

CashBee

Жаңа ұсыныстар! Соманы, мерзімді және мөлшерлемені онлайн салыстырыңыз.

Сома
10 000–190 000 ₸
Мөлшерлеме
күніне 0,01%-дан бастап
Мерзім
7–45 күн
Жас
18–60 жас

Ұсыныс туралы ақпарат

Негізгі шарттар

Сома
Мөлшерлеме
Мерзім
Жас

Шарттар жария оферта болып табылмайды. Өтінім жібермес бұрын өзекті параметрлерді тексеріңіз.

Ұсыныс картасы

Басым орналастыру

✓Тікелей лицензияланған МҚҰ

OneCredit онлайн МҚҰ

Тұтынушылық микрокредит: күніне 0,29%.

Сома
20 000–300 000 ₸
Мөлшерлеме
күніне 0,1%-дан бастап
Мерзім
10–30 күн
Жас
18–75 жас

Басым орналастыру

✓Тегін таңдау сервисі

Dengoo.kz микронесие

Тегін таңдау: сервис құны 0 ₸.

Сома
Нақтыланады
Мөлшерлеме
Таңдалған МҚҰ белгілейді
Мерзім
Нақтыланады
Жас
18 жастан бастап

Басым орналастыру

✓Ақылы таңдау, МҚҰ емес

CreditHub

Таңдау: 5 күнге 4 490 ₸ + белсендіру 100 ₸; 3% комиссия болуы мүмкін.

Сома
50 000–2 000 000 ₸
Мөлшерлеме
Кредитор белгілейді
Мерзім
7–90 күн
Жас
Ұйымнан нақтылаңыз

Инфляцияның негізгі себептері

Экономистер инфляцияға әкелетін бірнеше факторды бөліп қарайды:

  • Сұраныс жоғарырақ, ұсыныс тең / төмен болғандықтан — халық немесе бизнес сұраныс көтергенде, бірақ экономика осы сұранысты қанағаттандырмаса, баға өседі. 

  • Шығындардың өсуі — өндіріс, логистика, шикізат, еңбек ақысы, тасымақ — бәрі қымбаттасқанда тауарлар мен қызметтер өз құнын көтереді. 

  • Ақша массасының көбеюі — айналымда тым көп ақша болғанымен, нақты тауарлар мен қызметтер жеткілікті болмаса, ақша құны төмендеп, баға өседі. 

  • Шетел импортындағы баға өзгерістері, сыртқы экономикалық және саяси факторлар — сыртқы факторлар да инфляцияға әсер етуі мүмкін, әсіресе импортқа тәуелді тауарлар болса. 

Инфляцияның түрлері

Инфляция әртүрлі формада көрінуі мүмкін:

  • Тұрақты, орташа — баға біртіндеп өседі, экономика салыстырмалы түрде тұрақты.

  • Өршіп кеткен (жылдам) инфляция — баға тез арада өседі, экономикалық тұрақсыздық туғызады.

  • Ұйымдастырылмаған немесе сыртқы факторлардан (шикізат, импорт, валюта айырбас және т. б.) туындаған инфляция — баға әртүрлі салада әрқалай көтерілуі мүмкін.

(Экономикалық әдебиеттерде инфляцияның түрлері мен классификациялары әртүрлі — мысалы, ұсыныс-сұраныс бойынша, импорттық, ішкі, эмиссиялық және т. б. — деп жіктейді.) 

Инфляция адамның өміріне және экономикаға әсері

Пайдалы жақтары (өмірше “сәтті” деңгейдегі инфляцияның артықшылықтары):

  • Орташа инфляция экономикалық белсенділікті қозғайды: адамдар мен бизнестер ақшаны дереу жұмсап, өндіру мен қызмет көрсету белсенділігі артады. 

  • Несие мен қарыз алғандар үшін — егер кредит мөлшері фиксацияланған болса, инфляция кезінде “қалдық борыш” салыстырмалы түрде арзандайды.

Кемшіліктері (инфляция жоғары немесе үдеп кеткен кезде):

  • Сбережения (жинақтар) тез құнсызданады: банк депозиті немесе ақша “жастықта” сақталған болса, олардың сатып алу қабілеті төмендейді.

  • Тауарлар мен қызметтердің қымбаттауы — күнделікті тұтыну, азық-түлік, коммуналдық қызметтер, білім, медицина және т. б. шығындар өседі.

  • Бюджетті, қаржылық жоспарларды жасау қиындайды — болашақты болжау, жинақтау, инвестициялау — бәрі белгісіздікке тап болуы мүмкін.

Ақшаны инфляциядан қалай қорғауға болады

Сбереженияңызды, бюджетті қорғау үшін мынаны ескеріңіз:

  • Ақшаңызды тек “на қол” немесе депозитте ұстамаңыз — оны активтерге, инвестицияларына, құнды заттарға (мысалы, жылжымайтын мүлік, металдар, нақты активтер) салуды қарастырыңыз.

  • Табысыңызды инфляция деңгейінен жоғары өсіретін жолдарды іздеңіз — инвестициялар, жұмыс табысын арттыру, қосымша кіріс көздері.

  • Бюджетті жоспарлаған кезде инфляцияны ескеріңіз — қажетті шығындарды, болашақ мақсаттарды (оқу, пәтер, машина, демалыс) инфляциямен есептеп қою.

  • Ақшаны әртүрлі формада (валюта, активтер, жинақ, инвестиция) бөлу — барлық табысыңызды бір жерде жинап қоюға болмайды.

Қорытынды

Инфляция — қазіргі заман экономикасының ажырамас құбылысы. Оның өзінде “жаман-жақсы” шамасы бар: шамалы, тұрақты инфляция өндірісті, инвестицияны дамытып, экономиканы қозғай алады. Бірақ егер инфляция жоғары, тұрақсыз болса — ол жинақтардың құнын жояды, өмірді қымбаттатады, жоспар мен бюджетке кедергі болады.

Сондықтан — инфляцияны түсіну маңызды. Ақшаның құнсыздануына дайын болу, бюджет пен сбереженияны дұрыс жоспарлау — қаржылық тұрақтылықтың негізі.