Аударылған ақшаны бір батырмамен қайтара алмайсыз. Дәл сол кезде «ақшаңыз табылды, тек қайтару ақысын төлеңіз» деген хабарлама келуі мүмкін. Хабарласқан адам жоғалтқан сомаңызды дәл атап, өзін мекеме қызметкерімін деп таныстырады. Бірақ соманы білуі оның банк қызметкері екенін дәлелдемейді. Ал төлеуге жіберілген шот ақшаның табылғанын білдірмейді.

2026 жылғы 17 қарашада Қазақстанның Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі өз қызметкерлерінің аты-жөні осындай алаяқтықта қолданылып жүргенін ескертті. Агенттік Telegram-бот не делдал арқылы ақша қайтармайды және ақша аудару үшін алдын ала төлем алмайды. Бұл күмәнді операцияны даулаудың қажеті жоқ деген сөз емес: банкке және полицияға өзіңіз тапқан ресми байланыс арқылы жүгініңіз. ҚНРДА-ның 17 қарашадағы ескертуі.

Неліктен алданған адамнан тағы ақша сұрайды?

Шығын көрген адам ең алдымен ақшасын қайтарғысы келеді. Екінші рет хабарласқан адам осы үмітті пайдаланады. Ол өзін заңгер, реттеуші органның қызметкері немесе тергеушінің көмекшісі деп таныстыруы мүмкін. Жоғалтқан сома үлкен болғанда аз ғана төлем орынды болып көрінеді: «240 мыңнан айырылдым, бәлкім, 12 мың төлесем бәрі қайтар» деген ой туады.

Бұл — ойдан алынған мысал, нақты жәбірленушінің оқиғасы емес. Айгүл тауарға 240 000 ₸ аударды, бірақ тауар келмеді. Кейін біреу «ақша табылды» деп, оны қайтару үшін 12 000 ₸ сұрайды. Мұны растайтын тәуелсіз дерек жоқ. Айгүл тағы 12 000 ₸ жіберсе, оның шығыны 252 000 ₸ болады. Банк көшірмесінде ақша түскені көрінбейінше, уәде етілген соманы қайтарылған ақша деп есептеуге болмайды. Бір төлем жасап қойғаныңыз келесі алымды төлеуге себеп емес.

Бейтаныс адам деректеріңізді әртүрлі жолмен білуі мүмкін: ол бастапқы ақша алушыдан, ашық пікірден немесе біреуге жіберілген скриншоттан алған болуы ықтимал. Бір хабарламаға қарап деректің қайдан кеткенін анықтай алмайсыз. Маңыздысы — әңгіменің нанымдылығы емес, хабарласқан адамның өкілетін және операцияның өзін тексеру.

Ұсынысты делдалға жауап бермей қалай тексеруге болады?

  1. Әңгімені тоқтатыңыз. Аударымды растамаңыз, код айтпаңыз, экранды көрсетпеңіз. Қосымша орнатуды немесе сілтемемен жеке кабинетке кіруді сұраса, сілтемені жабыңыз. Фишинг бетін ресми сайттан қалай ажыратуға болады?
  2. Тәуелсіз арнаға шығыңыз. Банк операциясын банкке, тергеу туралы мәліметті полицияға, реттеуші туралы сөзді оның gov.kz-тегі парақшасы арқылы тексертіңіз. Нөмірді өзіңіз теріңіз немесе банктің қосымшасын қолмен ашыңыз. Хабарламадағы нөмір, QR-код пен батырма сол хабарламаның шынайылығын тексеруге жарамайды.
  3. Тексеруге болатын жауап сұраңыз. Банктен операцияның мәртебесін және өтінішті қалай тіркеу керегін біліңіз. Полицияға бұрын өтініш берген болсаңыз, істі қоңырау шалушының нөмірі арқылы емес, ресми арнада өз өтінішіңіздің деректерімен тексеріңіз. Тексергенге дейін ақша аудармаңыз.

Тәуелсіз заңгердің кеңесі ақылы болуы мүмкін. Мұнда төлем шартта көрсетілген қызмет үшін алынады, ақшаңызды бермей ұстап тұрған «мемлекеттік комиссия» үшін емес. Нәтижеге кепілдік беретін белгісіз делдалға төлемеңіз. Құжаттағы таңба, жоғалған соманың дәлдігі немесе «ресми» деген сөз тәуелсіз тексерудің орнын баспайды.

Жауап беріп немесе ақша аударып қойсаңыз не істеу керек?

Алғашқы әрекетті болған жағдайға қарай таңдаңыз
ЖағдайАлғашқы әрекет
Тек хабарлама не қоңырау келдіӘңгімені тоқтатыңыз, хабарламаны сақтаңыз, ақпаратты өзіңіз тексеріңіз. Ақша жібермеңіз, тіркемені ашпаңыз.
Сілтемені аштыңыз, дерек енгізбедіңізБетті жабыңыз. Файл жүктелген-жүктелмегенін және сайтқа рұқсат берілген-берілмегенін тексеріңіз. Жүктелген файлды іске қоспаңыз. Сілтемені ашудың өзі ақшаның алынғанын білдірмейді.
Код айттыңыз, карта дерегін енгіздіңіз немесе банктің экранын көрсеттіңізБанкке дереу хабарласыңыз. Нені және қай кезде бергеніңізді айтыңыз, қолжетімділікті шектеуді және операцияларды тексеруді сұраңыз.
Қоңырау шалушының нұсқауымен бағдарлама орнаттыңызҚұрылғыны қашықтан басқарып отыр деген күдік болса, оны желіден ажыратып, банкке басқа құрылғыдан хабарласыңыз. Күдікті құрылғыда банк құпиясөзін енгізбеңіз. Бағдарлама туралы деректі тексеруге сақтаңыз.
Ақша аудардыңыз немесе бейтаныс операцияны көрдіңізБанкке дереу хабарласып, өтінішті тіркеуді және операцияны даулау тәртібін түсіндіруді сұраңыз. Ақша ұрланған деген күдік болса, 102-ге немесе жақын полиция бөлімшесіне хабарласыңыз.

ҚНРДА-ның фишинг туралы ескертуінде бөгде бағдарлама орнату мен дерек енгізудің қаупі түсіндіріледі. Үкіметтің «Өзіңізді алаяқтардан қалай қорғауға болады» анықтамалығында шоттан ақша алынғанда не істеу және полицияға қалай жүгіну керегі көрсетілген. Белгісіз адаммен дауласып уақыт жоғалтпаңыз, болғанын банкке ашық айтыңыз.

Шартты мысал. Ерлан бастапқы аударымнан кейін «қайтару» үшін 18 000 ₸ төлеп қойды. Өтініште екі операцияны бөлек көрсету керек: біріншісі — бастапқы алдау, екіншісі — ақшаны қайтару туралы уәдеден кейін жасалған төлем. Өтініштің нөмірін алыңыз және банкке әр операция бойынша қандай құжат өткізуге болатынын сұраңыз. Картаны бұғаттау оны әрі қарай қолдануға тосқауыл қояды, бірақ бұрын орындалған аударымды өздігінен жоймайды.

Қандай дәлел сақтау керек? Банкке не айтуға болады?

Қысқа хронология жазыңыз: алғашқы төлемнің күні мен уақыты, қайтару туралы хабарламаның қашан келгені, қандай мәлімет бергеніңіз және нені растағаныңыз. Түбіртектерді, шот көшірмесін немесе операция деректерін, аккаунт атауын, телефон нөмірін, күні көрінетін хат алмасуды тіркеңіз. Реті түсінікті бірнеше файл түсіндірмесі жоқ көп скриншоттан пайдалырақ.

  • Бастапқы хабарламаларды дәлел ретінде сақтаңыз. Тіркеме туралы мәліметті файлды жүктемей және ашпай белгілеңіз. Түпнұсқа скриншотты өзгертпеңіз; қажет болса бөлек көшірме жасаңыз.
  • Шот көшірмесі мен құжаттарды ашық чатқа салмаңыз. Банкке немесе полицияға оларды ресми арнамен ғана жіберіңіз; оқиғаны сипаттау үшін PIN-код пен бір реттік растау коды керек емес.
  • Өтініштің күні мен тіркеу нөмірін, жазбаша жауапты сақтаңыз. Аударымды қысыммен өзіңіз растаған болсаңыз, оны жасырмай жазыңыз: бұл да оқиғаның мән-жайына жатады.

Банкке хабарлама үлгісі: «[күні, уақыты] жасалған [сомасы] көлеміндегі күмәнді операция туралы өтінішімді тіркеуіңізді сұраймын. Алғашқы төлемнен кейін белгісіз адам ақшаны ақыға қайтаруды ұсынды. Мен [қандай әрекет жасадым]. Операцияның мәртебесін, қазір қолдануға болатын қорғаныс шараларын және құжат тапсыру тәртібін түсіндіріңіз. Өтініштің тіркеу нөмірін беріңіз».

Банк нақты төлем бойынша қандай қадамдар барын түсіндіреді. Мүмкіндік төлемнің түріне, оның орындалған-орындалмағанына және дәлелдерге байланысты. Өтініш дауды ресми тіркеуге көмектеседі, бірақ ақшаның міндетті түрде қайтуына кепілдік бермейді. Қылмыс белгілерін полиция тексереді, чаттағы делдал оның орнын баспайды.

Атыңызға өзіңіз алмаған несие рәсімделсе не істейсіз?

Бейтаныс несие мен күдікті аударым — екі бөлек мәселе. Өтінім, несие берілгені туралы хабарлама немесе берешек жазбасы шықса, кредитор ретінде көрсетілген ұйымға да тікелей жүгініңіз. Несие рәсімдеуге қатысты дауды тіркеуді, шарт туралы мәліметті қалай алуға болатынын сұраңыз. Одан кейін несие деректерімен полицияға өтініш беріңіз. Алаяқтық несие туралы ҚНРДА нұсқаулығы.

Кредиттік есепті алып, сомаға ғана емес, кредитордың атауына, күніне және міндеттеменің мәртебесіне қараңыз. Мұны атыңызға кредит рәсімделгенін тексеру туралы нұсқаулықта түсіндірдік. Делдалмен сөйлескеннен есептегі жазба жоғалмайды. Ресми өтініштерді тіркеп, кредитордан тексеру мен даулы шарт бойынша әрекеттерді тоқтата тұруға қандай құжат керек екенін біліңіз.

Полиция жәбірленуші деп тану туралы қаулы берсе, оны кредиторға ресми арнамен өткізіңіз. Полиция ұсынуды өзі жіберсе, оны кредитор алған-алмағанын тексеріңіз. ҚНРДА жадынамасына сай, бұл құжаттар даулы қарызды өндіріп алуды тоқтата тұру үшін маңызды. Тоқтата тұру мен есептен шығару бірдей емес: берешек өздігінен жойылмайды.

Жаңа қарыздың алдын алу үшін eGov-тағы қарыз алудан ерікті түрде бас тарту қызметін қосуға болады. Ол бұрынғы берешекті жоймайды, карта аударымын бұғаттамайды және банкке жүгінуді алмастырмайды. Ерекшеліктері бар: мысалы, ломбард беретін микрокредиттерге қолданылмайды. «Стоп-кредиттің» шектеулері туралы агенттік түсіндірмесі (орысша).

«Ақшаны қайтару» туралы жиі қойылатын сұрақтар

Хабарласқан адам соманы дәл атаса, менің ісімді көріп отырғаны ма?

Соманың сәйкес келуі мұны дәлелдемейді. Әңгімені аяқтап, банкке не мемлекеттік органға өзіңіз хабарласыңыз. Ресми өтінішті тексеру үшін «жеке басты растау» деген желеумен ақша аударудың қажеті жоқ.

Аударымды өзім растасам да, банкке жүгінудің мәні бар ма?

Иә. Операцияның түрін атап, оны жасауға қалай көндіргенін түсіндіріңіз. Банк қандай шара қолдануға болатынын айтады. Өтініш нөмірі мен шот көшірмесі полицияға қажет болуы мүмкін. Ақшаны қайтару мүмкіндігі бөлек бағаланады.

Нөмір банктің нөміріне ұқсаса, сене беруге бола ма?

Кіріс қоңыраудың нөміріне қарап шешім қабылдамаңыз. Ресми сайттағы немесе банк қосымшасындағы нөмірді өзіңіз теріңіз. Күмәніңіз қалса, сенетін жақыныңызбен ақылдасып, қаржылық алаяқтардан қорғану жөніндегі нұсқаулықты қарап шығыңыз.

Есте сақтаңыз: ақшаңызды қайтару құқығын жаңа төлеммен дәлелдеудің қажеті жоқ. Байланысты үзіп, мәліметті тәуелсіз тексеріңіз және ресми өтінішіңіздің тіркелгенін растаңыз.